რატომ ქმნის კაპიტალიზმი უაზრო სამუშაო ადგილებს?

წარმოგიდგენთ ლონდონის ეკონომიკური სკოლის პროფესორის, თანამედროვეობის ცნობილი ანარქისტის, დევიდ გრებერის პუბლიკაციის თარგმანს ქართულად “უაზრო სამუშაოების” შესახებ, რაც კაპიტალიზმის შემადგენელ ნაწილად იქცა.

001.jpg

ჯონ მეინარდ კეინზმა 1930 წელს იწინასწარმეტყველა, რომ საუკუნის ბოლომდე ტექნოლოგიები ისეთი სისწრაფით განვითარდებოდა, რომ განვითარებული ქვეყნები, მსგავსი დიდი ბრიტანეთისა და ამერიკის შეერთებული შტატებისა, მიიღებდნენ 15 საათიან სამუშაო კვირას. ჩვენ ბევრი მიზეზი გაგვაჩნია ჩავთვალოთ, რომ ის იყო მართალი. ჩვენ ხელთ არსებულ ტექნოლოგიებზე დაყრდნობით ადვილად შეიძლება ეს გეგმა სრულყოფაში მოვიყვანოთ. მაგრამ ამის მიუხედავად ეს არ ხდება. პირიქით ეს ტექნოლოგიები გამოიყენეს იმისთვის  რომ შეესწავლათ, თუ როგორ ამუშაონ ადამიანები უფრო დიდ ხანს. ამის მისაღწევად საჭირო იყო შექმნილიყო  უაზრო სამუშაო ადგილები. ამ ხრიკებით იმას მიაღწიეს, რომ ბევრი ადამიანი ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში ასრულებს ისეთ ოპერაციებს სამუშაოზე, რომელის შესრულებაც არის აზრს მოკლებული. ამას მოაქვს ღრმა ზიანი ადამიანის ფსიქიკასთვის და მორალისთვის. ეს არის ჩვენ სულზე მიყენებული ჭრილობა და შრამი. მაგრამ ამაზე არავინ საუბრობს.

bsjobs

მაგრამ რატომ არ განხორციელდა ეს კეინზიანური იდეა, რომელსაც 60-ან წლებშიც კი ელოდნენ უკვე? დღეს მიიჩნევა, რომ მან ვერ გაითვალისწინა სამომავლო კონსუმერიზმის ბუმი, რაც საგრძნობლად გაზრდიდა მოთხოვნას სხვადასხვა პროდუქტებზე. თუ გვაქვს არჩევანი ნაკლებ სამუშაო საათებს შორის და მეტ შემოსავალს შორის, ჩვენ მეორეს ავირჩევთ. ეს არის მორალის კარგი გაკვეთილი, მაგრამ საკმარისია ერთი წამით დავფიქრდეთ და მივხვდებით რომ ეს არაა სიმართლე. ჩვენ ბევრ სხვადასხვა სამუშაოს დაარსებას მოვესწარით 20-ან წლებიდან, მაგრამ მათგან ძალიან ცოტა იყო დაკავებული სუშის, აიფონების ან ლამაზი კედების პროდუქციით და დისტრიბუციით.

მაშ, რა არის ამ ახალი სამუშაოს სპეციფიკა? ახალი კვლევა, რომელიც ადარებს ამერიკის დასაქმების სფეროს 1910-იან და 2000-იან წლებში, გვპასუხობს ამ კითხვაზე ( და იმასაც დავამატებ, რომ იგივე სურათია დიდ ბრიტანეთში ). 2000 წლისთვის კატასტროფულად შემცირდა ინდუსტრიულ და სასოფლო-სამეურნეო სფეროში დასაქმებულთა რაოდენობა, სამაგიეროდ მენეჯერებისა, კლერკების, ბროკერების და სერვისის სფეროში დასაქმებულთა რაოდენობა გაიზარდა ¼-ან ¾-მდე . სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, პროდუქტიული სამუშაოების რიცხვი საგრძნობლად შემცირდა, ჩვენ მხედველობაში, რომ ავიღოთ ჩინეთის და ინდოეთის თანამედროვე ვეებერთელა სამეწარმეო სექტორი, ის  მაინც ვერ გაუტოლდება წარსულში არსებულ რაოდენობას.

იმის მაგივრად, რომ შემცირებულიყო სამუშაო საათები, იმისთვის რომ ადამიანებს უფრო მეტი დრო დარჩენოდათ თავიანთი პროექტების, მიზნების, იდეების რეალიზებისთვის, ჩვენ ვხედავთ რომ სერვისის სფერო მასიურ ზრდას განიცდის  და კიდევ უფრო მასშტაბური ზრდა აქვს ადმინისტრაციულ სფეროს, რომელმაც საერთოდ შექმნა ახალი სფეროები, მაგალითად საფინანსო სერვისი, ტელემარკეტინგი, ასევე დიდი ზრდა განიცადა კორპორატიულმა სამართალმა, აკადემიურმა და ჯანდაცვის ადმინისტრირებამ, ადამიანურმა რესურსებმა და საზოგადოებასთან ურთიერთობების სფერომ. აქ ჩვენ კიდე არ ვთვლით იმ ადმინისტრაციულ-ტექნიკურ პერსონალს, უსაფრთხოების უზრუნველყოფის პერსონალს, რომელიც არის ამ სფეროების ფუნქციონირების დამხმარე რგოლი.

ეს ყველაფერი არის „აბსურდული სამუშაო ადგილები“.

Call-center-620x350.jpg

ეს იგივეა, რომ ვიღაც არსებობდეს, ვინც ქმნის უაზრო სამუშაოებს, მხოლოდ იმისთვის რომ ჩვენ ვიყოთ დაკავებულები. და ზუსტად აქ არის ჩამარხული ძაღლის თავი. კაპიტალიზმში ეს არის ის, რაც არ უნდა მომხდარიყო. რასაკვირველია ისეთ სოციალისტურ ქვეყანაში, როგორიც იყო საბჭოთა კავშირი, სადაც სამუშაო იყო პრივილეგია და მოვალეობა, ქვეყანა თვითონ ქმნიდა იმდენ სამუშაო ადგილს, რამდენიც იყო საჭირო. (ამიტომაც ხშირად ერთი ნაჭერი ხორცის გასაყიდად საჭირო იყო სამი გამყიდველი.) ეს არის მეორე უკიდურესობა, მაგრამ საბაზრო კონკურენციას უნდა გამოეთანაბრებინა ეს. არ არის საჭირო ეკონომიკური დოქტრინების შესწავლა იმის მისახვედრად რომ კომპანიამ, რომელიც ცდილობს მოგების მაქსიმალიზაციას, არ უნდა გადაუხადოს იმ თავის თანამშრომლებს, რომელთა სამუშაო მათ არაფერს არგებს. მაგრამ რატომღაც ეს მაინც ხდება.

კომპანიებმა ნებსით თუ უნებლიეთ შეიძლება განიცადონ სწრაფი ზრდა და ასეთივე სწრაფი რეგრესი, მაგრამ ამ ყველაფრის შედეგს იმკობენ ჩვეულებრივი თანამშრომლები, რომლებიც დაკავებულნი არიან რაღაცების გადატანით, დაბეჭდვით და შესწორებით. იმის ალქიმია თუ რა ლოგიკით იზრდება ჩვეულებრივ ქაღალდზე მომუშავეთა რაოდენობა და რატომ არიან ეს ადამიანები ყოველთვის დასაქმებულები, განსხვავებით საბჭოთა კავშირისგან, ეს ადამიანები მუშაობენ 40-50 საათს კვირაში, მაშინ როდესაც ეფექტური სამუშაო შეადგენს მხოლოდ 15 საათს, როგორც კეინსი წინასწარმეტყველებდა და ამ ყველაფრის შემდეგ დარჩენილ მცირე დროს ისინი ხარჯავენ სამოტივაციო სემინარების დასწრებაში, Facebook პროფილების განახლებასა და სხვადასხვა ფაილების გადმოწერაში.

მაგრამ ამ ყველაფერზე პასუხი არ არის ეკონომიკური: ეს არის მორალის და პოლიტიკის საკითხი. პასუხი ჟღერს შემდეგნაირად – კარგი შემოსავლის და თავისუფალი დროის მქონე ბედნიერი ადამიანები წარმოადგნენ პოტენციურ საფრთხეს სისტემისთვის. მეორე მხრივ ადამიანებს ჩაუნერგეს ინსტინქტის დონეზე, რომ დისციპლინირებული სამუშაო არის ნებისმიერი ადამიანის მთავარი და უმაღლესი ვალდებულება და ნებისმიერი ადამიანი, რომელიც არ მუშაობს, არ იმსახურებს არაფერს. ეს ბევრისთვის არის უკვდავი და უდავო დოგმა.

როდესაც მე ვიკვლევდი ადმინისტრაციული ვალდებულებების და მისი პერსონალის ზრდას ბრიტანულ აკადემიურ დეპარტამენტებში, აღმოვაჩინე, რომ ეს მიგვიყვანს ჯოჯოხეთამდე. ჯოჯოხეთი არის ადამიანების მასსა, რომელიც მუშაობს ერთ კონკრეტულ საქმეზე, რომელიც მათ არ მოსწონთ და ამ საქმის შესრულებაშიც მოიკოჭლებენ. ამბობენ, რომ ეს ადამიანები არიან ეფექტური საკაბინეტო მმართველები, მაგრამ აღმოაჩენ, რომ მთელ მათი სამუშაო არის არაფერი, ანუ არაფრისმომცემი. უნდა ითქვას, რომ მთელი არაფრისმომცემი და უაზრო სამუშაოს მხოლოდ მცირე ნაწილი საჭიროებს რეალურად შესრულებას. მეტიც სისტემის მიერ დანერგილი აზროვნება ხდის ასეთ სამუშაოს აკვიატებულს და ისინი ცდილობენ, რაც შეიძლება მეტი მსგავსი სამუშაო შეითვისონ და შურთ იმათი ვინც მათზე მეტ მსგავს სამუშაოს ასრულებს.

ვთვლი, რომ ასეთია თანამედროვე უკვდავი სამუშაო დინამიკის მორალი.

ვინმე შეიძლება გამოვიდეს და მკითხოს: „ვინ ხარ შენ საერთოდ რომ გვეუბნები რა სამუშაოა საჭირო და რა არა?  ან რა საჭიროა საერთოდ ეს? როგორ ზომავ სამუშაოs წონადობას და ეფექტურობას?“ და ისინი მართლები იქნებიან, არ არის არანაირი სამუშაო ეფექტურობის შემფასებელი მექანიზმი.

მე არ მსურს, ვუთხრა ვინმეს, ვინც თვლის, რომ ის ასრულებს მსოფლიოსთვის მნიშვნელოვან სამუშაოს, რომ მის მიერ ჩატარებული სამუშაო არის უაზრო. მაგრამ რა ვუყოთ ყველა იმ ადამიანს, რომელიც თვითონ ამბობს, რომ მათ მით ჩატარებული ვეებერთელა სამუშაო არის უაზრო? ცოტა ხნის წინ მე წავაწყდი  ჩემი სკოლის მეგობარს, რომელიც 12 წლის განმავლობაში არ მინახავს. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ის იყო კარგი მწერალი და ასევე სოლისტი ერთ-ერთ როკ ჯგუფში, მე მქონდა მოსმენილი მისი სიმღერები რადიოში მაგრამ არ მეგონა, რომ ეს არის ადამიანი, რომელსაც მე სინამდვილეში ვიცნობდი. როგორც აღმოჩნდა მოგვიანებით ეს ინოვაციური, ნიჭიერი და მისი მუსიკა ბევრი ადამიანების გულებს ანთებდა მთელი მსოფლიოს ირგვლივ, ეს ადამიანი ამთავრებს იმით, რომ 1-2 არ შემდგარი ალბომის შემდეგ, კომპანია წყვეტს მასთან კონტრაქტს და ის ვალებში და ახალშობილი ბავშვის გამო დღეს უკვე მრავალი წელია მუშაობს კომერციულ იურისტად ერთ-ერთ ნიუ-იორკის კომპანიაში. მაშინ მათ თვითონ მითხრა, რომ მისი სამუშაო არის უაზრო და არავისთვის არაფრის მომტანი და სინამდვილეში საერთოდ არ უნდა არსებობდეს.

ვინმეს, რომ სურდეს დღეს შექმნას ისეთი სამუშაოთა სპექტრი, რომელიც დააკმაყოფილებს ყველა სფეროს და ასევე ადამიანს, ამასთანავე ფინანსური კაპიტალის მფლობელების მოთხოვნებს, წარმოუდგენელია მან რეალურ შედეგს მიაღწიოს. ნამდვილად ნიჭიერ და პროდუქტიულ თანამშრომლებს დღეს ექსპლუატაციას უწევენ.

დღეს სისტემაში მოხვედრილი ინდივიდი დგას ორი არჩევანის წინაშე, ან ის ირჩევს უმუშევრობას, რაც მისთვის სავალალოდ დასრულდება, ან ის ირჩევს უაზრო სამუშაოს, რომელიც ჩააყენებს მას ისეთ პირობებში, რომელიც არ იძლევა არც განვითარების რესურსებს, არც საამისო დროს და ასეთი პოზიციიდან ეს ადამიანები უსაფრთხო არიან მმართველი ელიტებისთვის.

ეს არის სისტემის ერთი მხარე – მეორე მდგომარეობს იმაში, რომ სისტემა ზღუდავს ნამდვილად პროდუქტიული და მნიშვნელოვანი სამუშაო მქონე ადამიანებს. სისტემა არ იყო თავიდან შექმნილი ასე და არ ატარებდა ამ მიზანს, მაგრამ ისტორიულმა გამოცდილებამ და წამიერმა გადაწყვეტილებებმა მიიყვანეს ის ამ წერტილამდე. ეს არის იმის ერთადერთი ახსნა, თუ რატომ არ მცირდება ჩვენი სამუშაო ტექნოლოგიური განვითარების პირობებში.

2 thoughts on “რატომ ქმნის კაპიტალიზმი უაზრო სამუშაო ადგილებს?

  1. ხელმეორედ თარგმნეთ? ძალისხმევა რაციონალურად უნდა დავხარჯოთ ამხანაგებო, ამიტომ უნდა დავგუგლოთ ხოლმე სანამ რამეს ვთარგმნით https://a-library.org/devid-greberi-absurduli-samushaoebis-fenomenze/

    Like

  2. tqven dzaaan socializmisken ixrebit da uvke gamagizianebeli xdeba ! kapitalizmi ar aris srulyofili magram is rom danarhcenze metad misagebia yvelas gvesmis. xolo im adaminebis mushaobaze vizec tqven saubrobrt furclebis mbechdavi ar udna iyos sainteresoa vin unda gaaketos eg saqmianoba an elemntaluri mdivnis roli vin udna sheasrulos rodesac mega kopaniebis menjerebi da xelmdzgvanelebs gacielbit ufro didi problema aqvt gadasachreli. xolo saatebs rasac sheexeba mushaobis msofliom tandatanobit gaiazra da bolo kvelebs gadaxedet titoeuli kvleva ambobs rom adamini produqtiulia 1-3 saaamde dgeshi da am kvlebis mixedvit nelnela gadava yvela axal sistemaze mushaobis ese uceb ratqmaunda ver moxvdeba igive shvedetis magaliti aiget(zustad ar maxsovs tu ar vcdeibi shvedeti iyo) uvke gadavida 5 saatiani samushao grafikit dgeshi da es pirveli nabijia etapobrivat yvela da yvelaferi sheamcirebs dros !!!! socializms rac sheexeba yvelaze aradekvaturi sistema sadac pizikurad qreba konkurencia da iq saadac konkurencia gaqreba arc ganvitareba iqneba da arc siaxle. !! chveni msoflio adaminebis ertmaenttan konkureciiiT ganvitarda socializmi ki titqmis aqrobbs konkurencias . mesmis rom kapitalizmsac udidesi minusebi aq da socializmidan elemetebs mec davamatebdi kapitalizms rom ufro srulyofili iyos magram tqveni sabchota kavshiri rogorc tqven ukve bodshi magram me piradad magizianebs ukve daishala zustad im mizezit rom araefeqturia ! aramomgebiani! ara ganvitarebisken miamrtuli sistema!

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s